Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

როგორ გადაურჩა დაპატიმრებას აკაკი ხორავა?

28 აპრილი, 2015

1akakiმსახიობმა აკაკი ხორავამ მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება ქართულ თეატრს მიუძღვნა. მან არაერთი ნიჭიერი არტისტი აღმოაჩინა. მსახიობს პირადმა ტრაგედიამაც კი ვერ ათქმევინა უარი საყვარელ პროფესიაზე. აკაკი ხორავას 3 წლის შვილი თემური გარდაეცვალა. ბავშვს ექიმებმა მძიმე დაავადება აღმოუჩინეს, რომლის განკურნებაც ვერ მოხერხდა. მოგვიანებით მედეა ჩახავამ თავის პირველ შვილს სწორედ აკაკი ხორავას გარდაცვლილი შვილის საპატივცემულოდ თემური დაარქვა.

თეატრალურ კარიერაში აკაკი ხორავასთვის გამორჩეული იყო მავრი შექსპირის “ოტელოდან”, კინოკარიერაში კი მის მიერ განსახირებული გიორგი სააკაძე ნამდვილი შედევრი გახდა, თუმცა თავად მსახიობს ეს როლი მაინცდამაინც არ უყვარდა.

ცნობილია, რომ აკაკი ხორავას განსაკუთრებული დამოკიდებულება ჰქონდა სანდრო ახმეტელთან. ახმეტელი მისი მეჯვარე იყო. ახლო მეგობრობის მიუხედავად, მათ უსიამოვნო ინციდენტი შეემხთვათ და ურთიერთობაც დაეძაბათ. ბაქოში გასტროლის დროს აკაკი ხორავამ სომეხ მეგობართან ერთად რამდენიმე ჭიქა კონიაკი დალია. მისმა პარტნიორმა სპექტაკლში “ლამარა” ახმეტელის მეუღლემ მსახიობმა თამარ წულუკიძემ სცენაზე ალკოჰოლის სუნი იგრძნო და მეუღლეს უთხრა. ამის გამო ახმეტელმა ხორავა დასიდან გაუშვა, მაგრამ ნახევარ წელიწადში უკან დაბრუნებას დაპირდა. ეს შემთხვევა ახმეტელის წინააღმდეგ გამოიყენეს და რეჟისორი თეატრიდან დაითხოვეს. აკაკი ხორავა თეატრში დაბრუნდა, მაგრამ ის ახმეტელის თეატრიდან გაგდებაში დაადანაშაულეს. ბრალდებები კიდევ უფრო გამძაფრდა სანდრო ახმეტელის დახვრეტის შემდეგ. აკაკი ხორავა ამას ძალიან განიცდიდა.

ივანე მრისხანეს როლისთვის სახელმწიფო პრემიაზე წარდგენილი იყო ორი მსახიობი ნიკოლოზ ჩერკასოვი და აკაკი ხორავა, ორივე ერთი როლისთვის ივანე მრისხვანეთვის სპექტაკლიდან “დიდი ხელმწიფე”. პრემია მხოლოდ ერთი იყო. კომისიამ უპირატესობა ერთხმად მიანიჭა ქართველ მსახიობს. სახელმწიფო პრემია აკაკი ხორავამ მიიღო. ის ამ სპექტაკლში თითქოს თავის გარდაცვლილ შვილს დასტიროდა. ასეთ ვითარებაში შეცვალა ლეგენდად ქცეული აკაკი ხორავა 28 წლის ეროსი მანჯგალაძემ.

ერთხელ საგარეჯოში ჩავიდა თეატრი, სადაც “იოდიპოს მეფე” უნდა ეთამაშა. მთავარ როლს აკაკი ხორავა ასრულებდა. სპექტაკლი “ჟეშტით” გადახურულ დარბაზში გაიმართა. დარბაზი ხალხით იყო სავსე. დადგა ყველაზე ტრაგიკული წუთები: ოიდიპოსმა გაიგო თავს დატეხილი უბედურების მიზეზი და თვალების დასათხრელად უნდა წავიდეს: “მაშ, ჩაქრი მზეო!” შესძახა მსახიობმა და ამ დროს საშინლად დაიგრუხუნა, ატყდა ელვა, ჭექა-ქუხილი. ერთმანეთში აირია ქოროს ყვირილი და ბუნების მრისხანე ხმაური. ხორავას ოიდიპოსმა დაიწყო “ახალი სუნთქვა”, ახალი მონოლოგი. წამოვიდა სეტყვა და “ჟეშტის” სახურავის ხმაურმა პირდაპირ გააყრუა იქაურობა, აღარაფერი ისმოდა. ხორავამ ხმას აუწია და აუწია, პირდაპირ ყვირილზე გადავიდა, მაგრამ მაინც არავის ესმოდა ხორავას მონოლოგი. ბოლოს აკაკი გაჩუმდა, არადა, ტუჩებს ისე ამოძრავებდა თითქოს ლაპარაკობდა. სეტყვა თითქმის ათ წუთს გაგრძელდა. მერე მსხვილმა წვიმამ შეცვალა. მაყურებელი იჯდა და ელოდებოდა გადაღებას. იდგნენ მსახიობებიც, ხორავას ადგილი არ შეუცვლია, იმავე მიზანსცენაში იდგა, არც წვიმამ მისცა მონოლოგიც გაგრძელების საშუალება. როცა წვიმამ თითქმის გადაიღო, ხორავამ შეწყვეტილი მონოლოგი თავიდან დაიწყო.

“არტინფო” გთავაზობთ საინტერესო ეპიზოდებს გენიალური მსახიობის ცხოვრებიდან:

***

“უკრაინის უმაღლეს სასწავლებლებში ბევრი ქართველი ახალგაზრდა სწავლობდა. პროგრესულად განწყობილ სტუდენტებს სახელი ტარას შევჩენკო გვარეითნებდა.

მაგონდება, მოედანზე ვლადიმირის მონასტერთან უამრავი სტუდენტი შეიკრიბა. მიტინგი დანიშნულ დროს დაიწყო, ორატორები მოედნის სხვადასხვა კუთხეებში მგზნებარე სიტყვებს წარმოთქვამდნენ. პოლიციის შემოტევას, რასაკვირველია, ველოდით, ამიტომაც სტუდენტთა მებრძოლი რაზმელები ფხიზლად იდგნენ სადარაჯოზე. უცებ საიდანღაც სიმღერა მოისმა. მღეროდნენ “რევე და სტოგნეს”. მთელი მოედანი მღეროდა, ამ სიმღერას მოყვა “იაკ უმრუ ტო პოხოვაიტი”. ეს სიმღერები ჰიმნივით გაისმა, სტუდენტები შთაგონებით, ექსტაზით მღეროდნენ, თვალები უბრწყინავდათ.

უცებ გამოჩნდნენ კაზაკები და ცხენოსანი პოლიცია.

ისინი ბევრნი იყვნენ, ძალიან ბევრნი და მიტინგის ასამდე მონაწილე პოლიციაში წაიყვანეს. დაპატიმრებულები არ დანებდნენ, სიმღერა ჰიმნივით, მოწოდებასავით ქუხდა საპოლიციო განყოფილების ცივ კედლებში. დაიწყო ფულის შეგროვება წითელი ჯვრის ფონდისთვის. მე ჯგუფხელი ვიყავი, ფულს მე ვაგროვებდი. იგი პოლიტიკური პატიმრებისთვის გვინდოდა. პოლიციასთან წრე შეიკრა. მათ თანდათანობით ემატებოდა ხალხი. შეკრებილნი ჩვენს გათავისუფლებას მოითხოვდნენ. მათ არწმუნებდნენ, რომ მალე გაგვათავისუფლებდნენ. ხალხი მაინც არ იშლებოდა, მაშინ პოლიციის ოფიცრებთან გამოძახება დაგვიწყეს. დაკითხვაზე გასულები უკან აღარ დაბრუნებულან. ხალხი აღშფოთდა, მეც გამომიძახეს. მაგიდასთან შუა ხნის ოფიცერი იჯდა. სკამი შემომთავაზა, დავჯექი, მშვიდად ლაპარაკობს, არ ჯავრობს, თითქოს არაფერიც არ მომხდარა, რომელიღაც ფურცელს კითხულობს:

– თქვენ სამდიცინო ფაკულტეტის სტუდენტი ხართ?

– დიახ.

– გვარი? სახელი? მამის სახელი?

– ხორავა აკაკი ალექსის ძე.

– რა ეროვნებისა ხართ?

– ქართველი ვარ.

– მე ვყოფილვარ საქართველოში. თქვენ არ გავხართ ქართველს.

– რა ვქნა, ასეთი დავიბადე.

– მითხარით, გეთაყვა, რისთვის ჩამოხვედით კიევში? სასწავლებლად არა?

– დიახ, სასწავლებლად.

– თუ სწავლა გნებავთ, ისწავლეთ, რა საეთრო გაქვთ შევჩენკოსთან, უკრაინასთან, რას მიედ-მოედებით?

მე გული მატკივნა ამ სიტყვებმა, გავბრაზდი, მაშინ ჯერ კიდევ გამოუცდელი ახალგაზრდა ვიყავი.

– რას ჰქვია მივედ-მოვედები? შევჩენკო ჩვენი ხალხის დროშაა, როცა მე ვიბრძვი შევჩენკოსა და უკრაინისთვის, ეს იმას ნიშნავს, რომ მე ვიცავ ჩემს სამშობლოს, ჩემს საქართველოს, მის კულტურასა და ისტორიას. ჩვენ სხვადასხვანი ვართ ეროვნებით, მაგრამ ერთნი ვართ სულით, მიზანსწრაფვით, უკრაინელები ჩვენი ძმები არიან, უკრაინის სახით მე საქართველოს ვხედავ, მის ბრძოლას, ჩემი ხალხის ბრძოლას!

ოფიცერი ჩაფიქრდა:

– თქვენ ვერა გრძნობთ, რომ რომ ამით საქართველოს ვნებთ. ეჰ ახალგაზრდობავ, ახალგაზრდობავ! როდის მოხვალთ გონს?

– მე აქ იმას ვაკეთებ, რასაც იქაც გავაკეთებდი, საქართველოში რომ ვყოფილიყავი.
კვლავ ხანგრძლივი პაუზა. ქუჩაში ხმაური არ წყდებოდა.

– ამჯერად გათავისუფლებთ, ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ხართ, სტუდენტი, ცხოვრებას არ იცნობთ, ისწავლეთ და კარგად იფიქრეთ, თუ რა გაქვთ საერთო თქვენ, ქართველს და უკრაინელებს. ფრთხილად იყავით, სხვა დროს აღარ ჩავარდეთ. წადით!

მე არ მოველოდი საქმის ასე შემობრუნებას! როდესაც გარეთ გამოვედი, დავინახე, რომ ყველა გაეთავისუფლებინათ, ვინც დაკითხვაზე გამოეძახებინათ. მე კარგად ვიცოდი, ეს პოლიციის ტაქტიკა იყო, მათ არ უნდოდათ გაერთულებინათ საქმე. ვგრძნობდი, რომ ბევრ ჩვენგანს ღამით თითო თითოდ დააპატიმრებდნენ. იმავე საღამოს მეგობრების რჩევით ჟიტომირს გავემგზავრე. ღამით კი ჩემი ოთახი გაეჩხრიკათ.

ამ დღის შემდეგ მე კიდევ უფრო შევიყვარე უკრაინა, შევჩენკო, მე მისი ინტერესებით, მისი ბრძოლით ვცხოვრობდი.”

***

“ანზორის” რეპეტიცია გვქონდა. მეუღლე მყავდა ცუდად და წამალი ვერ ვიშოვნე. ცუდ ხასიათზე ვიყავი. ახმეტელმა შეამჩნია ჩემი განწყობა და მკითხა:

– რა მოგივიდა აკაკი?

ვუამბე, რაც მიჭირდა.

– დამელოდეთ, წამალს მთავრობაში ვიშოვნიო, – თქვა ახმეტელმა და დარბაზიდან გავიდა. ის თითქმის ერთი საათის შემდეგ დაბრუნდა და წამალი მოიტანა. ჩვენ კი იმავე პოზაში ვიდექით მთელი საათი გაუნძრევლად, როგორც საშამ დავგვტოვა.”

***

“ფილმი “გიორგი სააკაძე” ასახავს ჩვენი ხალხის ისტორიის იმ ტრაგიკულ პერიოდს, როცა საქართველოს არსებობის საკითხი სწყდებოდა. მტერი ჩვენი ქვეყნის შუაგულში იყო შემოჭრილი და ხალხს განადგურებას უქადდა. რამდენი უმანკო ბავშვისა და ქალის სისხლი დაღვარა შაჰ-აბასმა, რამდენი სოფელი გადასწვა, რამდენი ქალი და ვაჟი გაიტაცა მონებად. ქართველმა ხალხმა მოიგერია მტერი და შეინარჩუნა ფიზიკური არსებობა.

ამ ფილმს განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა აქვს ახლა, სამამულო ომის დღეებში. შაჰ-აბასის მხეცობა მკრთალად მოსჩანს იმასთან შედარებით, რასაც ჰიტლერელი ბარბაროსები სჩადიან ოკუპირებულ რაიონებში. საბჭოთა ხალხის შურისძიების გრძნობა დიდია და ეს ფილმი კიდევ უფრო გააძლიერებს ჩვენს მტკიცე გადაწყვეტილებას – ბოლომდე გავანადგუროთ ჰიტლერელთა ბანდები. ამაშია “გიორგი სააკაძის” უდიდესი მნიშვნელობა.

ამ დიდი პატრიოტული ფილმის დადგმა კარგად შეეძლო მ. ჭიაურელს, რომლის შემოქმედების საწყისები ძირითადად მის ხალხურობაშია. მ. ჭიაურელი კარგად იცნობს კინემატოგრაფიას, მის თავისებურებასა და რთულ ტექნიკას. იმავე დროს იგი მდიდარი ფანტაზიისა და დიდი გაქანების შემოქმედია. მან გამიადვილა ამ ძნელი საქმის – სააკაძის განხორციელება.

ფილმის გადამღებ კოლექტივს ერთი აზრი ასულდგმულებდა – შეექმნა ღირსეული პატრიოტული ფილმი, რომელიც გამოეხმაურებოდა ჩვენი ხალხის საბრძოლო განწყობილებას. ვიმედოვნებთ, რომ ფილმი ამ მიზანს მიაღწევს.”

***

“მე ვოცნებობ თეატრზე – თანამოაზრე კოლექტივზე, სადაც ყველა ჭეშმარიტი მეგობრობით არის გაერთიანებული. თეატრზე, რომელსაც თავისი ტრადიციები უყვარს და უფრთხილდება. თეატრზე საიდანაც სხვა თეატრში ვერა და ვერ გადახვალ და სადაც სხვა თატრიდანაც უბრალოდ ვერ მიხვალ, რადგან ამ თეატრს ძალზე გამოკვეთილი და განსაკუთრებული სახე აქვს და ძალზე შეხმატკბილებულად ჟღერს მისი ორკეასტრი. დაე, ეს თეატრი ცხოვრების ცნობისმოყვარეობით, თანამედროვეობის წყურვილით სუნთქავდეს, მოწინავე იდეების აქტიურ დანერგვას ფიქრობდეს. დაე, მან ხელოვნების ყველა საშუალება გამოიყენოს, არ შეუშინდეს სწრაფვას, თამამად შეეგებოს ახალს. ჩვენ, ყველამ ძველებმა თუ ახალგაზრდებმა ერთობლივად უნდა მოვკიდოთ ხელი საქმეს და ხალხის სასიხარულოდ შევქმნათ სწორედ ასეთი თეატრი.”

***

“ჩემი ოცნებაა ოდესმე განვახრორციელო პუშკინის ბორის გოდუნოვი. ვიდრე ამ განზრახვის განხორციელება ჯერ კიდევ შორსაა, ხშირად ვფიქრობ ხოლმე ამ დიდებული ტრაგედიის მონოლოგის შინაგან ბუნებაზე. თქვენ ალბათ გახსოვთ ეს მონოლოგი – მართალია ჩემი ნაფიქრალის სცენაზე შემოწმების საშუალება ჯერ არ მქონია, მაგრამ წინასწარვე ვიცი, რაოდენ ძლიერი ჟესტ-მიმიკა და მოულოდნელი გადასვლები არ უნდა გამოვიყენოთ მისი შესრულების დროს, მონოლოგი მაინც სტატიური და უფერული იქნება. დიახ, იგი მიზანს ვერ მიაღწევს, თუ ბორისისათვის უკვე ბოლომდე ცნობილი და წინასწარმოფიქრებული აზრის გადმოცემას მოემსახურება.”

პ.ს. სიცოცხლის ბოლო თვეებში ბუმბერაზ მსახიობს მარტოობა აწუხებდა:
“მარტოობა მკლავს! სულ ქალებია ჩემს ირგვლივ!” – ამბობდა ის.

როგორც ჩანს, სიბერეში სულიერ მარტოობას ყველაზე მეტად ისინი განიცდიან, რომლებიც ადრე დიდი ყურადღებით იყვნენ განებივრებულნი, მათ აკლდებათ ყურადღება და სულიერადაც იტანჯებიან. აკაკი ხორავა მძიმე სენს 8 წელი ებრძოდა. ის 77 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მსახიობი მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში დაკრძალეს.